Held van Cambodja krijgt standbeeld: hoe een 'Belgische' rat honderden levens redde

In dit artikel:

In Siem Reap, Cambodja, is op vrijdag 3 april een standbeeld onthuld ter nagedachtenis aan Magawa, een Afrikaanse reuzenhamsterrat die internationale bekendheid kreeg doordat hij landmijnen opspoorde. De datum viel samen met de Internationale Dag tegen Landmijnen, wat de symboliek van de onthulling versterkte.

Magawa werd in 2013 in Tanzania geboren en door de Belgische ngo Apopo opgeleid om de geur van TNT te herkennen. Na een intensief trainingsjaar werd hij ingezet in Cambodja, waar nog veel onontplofte explosieven uit vroegere conflicten liggen. Doordat de ratten licht van gewicht zijn, veroorzaken ze geen ontploffingen: wanneer Magawa een verdachte plek vond, bleef hij stil staan en markeerde zijn begeleider de positie zodat experts later veilig konden ruimen. Tijdens zijn carrière nam Magawa meer dan honderd mijnen en andere explosieven op het spoor.

Zijn werk leverde hem zowel nationale erkenning in Cambodja als internationale waardering op: in 2020 kreeg hij een onderscheiding van de Britse dierenwelzijnsorganisatie PDSA — de eerste keer dat die prijs aan een rat werd toegekend. Magawa ging in juni 2021 met pensioen vanwege ouderdom en stierf begin 2022 op achtjarige leeftijd. Apopo zet het werk voort: opvolgers zoals Ronin hebben sindsdien zijn prestatie al weten te overtreffen.

Cambodja blijft zwaar getroffen door de erfenis van decennia van oorlog; naar schatting zijn er in de jaren 60 tot 80 miljoenen mijnen gelegd. Sinds 1979 vielen ongeveer 65.000 slachtoffers door achtergebleven explosieven. Ontmijnen is een lang, kostbaar en gevaarlijk proces, maar de situatie is verbeterd en Cambodja streeft ernaar om tegen 2030 volledig mijnenvrij te zijn.

Het standbeeld van Magawa in Siem Reap moet niet alleen zijn individuele inzet eren, maar ook aandacht blijven vestigen op het blijvende gevaar van landmijnen en op innovatieve, levensreddende ontmijningsmethoden zoals die van Apopo.